SUCCESSIEPLANNING : de gesplitste aankoop
In België is de gesplitste aankoop een veelgebruikte techniek voor familiale successieplanning bij aankoop van onroerend goed. Deze juridische techniek …
Bij een gesplitste aankoop verwerven verschillende personen elk een afzonderlijk zakelijk recht op hetzelfde onroerend goed. Zo kunnen ouders het vruchtgebruik kopen, terwijl hun kinderen de blote eigendom verwerven.
De ouders behouden hierdoor het recht om de woning te bewonen of te verhuren. Bij hun overlijden dooft het vruchtgebruik in principe uit en worden de kinderen automatisch volle eigenaar.
Bij de aankoop zijn zowel de vruchtgebruiker als de blote eigenaar onderworpen aan registratiebelasting op de waarde van de door hen verkregen rechten.
Sinds 1 januari 2026 komen gesplitste aankopen in Vlaanderen niet langer in aanmerking voor het verlaagde verkooprecht van 2% voor de enige eigen woning (nieuw art. 2.9.4.2.11 VCF).
Zowel op de aankoop van het vruchtgebruik als op de aankoop van de blote eigendom is bijgevolg in beginsel het algemene tarief van 12% van toepassing (art. 2.9.4.1.1 VCF).
Tijdens de duur van het vruchtgebruik is de vruchtgebruiker de belastingplichtige voor de onroerende voorheffing (art. 2.1.2.0.1 VCF). De blote eigenaar is deze belasting niet verschuldigd.
Ook de belastbare onroerende inkomsten worden in beginsel aan de vruchtgebruiker toegerekend (art. 11 WIB).
Wordt de woning verhuurd of als tweede verblijf gebruikt, dan worden de onroerende inkomsten belast volgens de gewone regels van de personenbelasting (art. 7 WIB). Wordt zij door de vruchtgebruiker als eigen woning gebruikt, dan geldt in beginsel de vrijstelling voor de eigen woning (art. 12, §3 WIB).
Het bezit van de blote eigendom van een woning verhindert op zichzelf niet dat de kinderen later het verlaagde verkooprecht van momenteel 2% voor hun eigen woning kunnen genieten.
Voor de beoordeling van het zogenaamde verhinderend bezit wordt immers nagegaan of de koper reeds de volledige volle eigendom bezit van een andere woning of bouwgrond (art. 2.9.4.2.11, §2, lid 1, 1° VCF).
Voor het verlaagde btw-tarief van 6% bij afbraak en heropbouw ligt dit anders. Volgens de fiscale administratie vormt ook de blote eigendom van een andere woning in beginsel een verhinderend bezit, behalve wanneer deze ingevolge een erfenis werd verkregen. De rechtbank van eerste aanleg te Antwerpen oordeelde op 1 april 2026 evenwel dat deze administratieve interpretatie geen voldoende wettelijke grondslag heeft. De discussie is daarmee nog niet definitief beslecht.
Een belangrijk voordeel van een gesplitste aankoop is dat de kinderen bij het overlijden van de vruchtgebruiker in principe de volle eigendom verwerven zonder bijkomende erfbelasting.
Dit voordeel is evenwel niet automatisch verworven.
Artikel 2.7.1.0.7 VCF bevat in dergelijk geval immers een wettelijk vermoeden van “bedekte bevoordeling”. Hierdoor kan de volledige waarde van het onroerend goed alsnog aan erfbelasting worden onderworpen bij het overlijden van de koper(s) van het vruchtgebruik (veelal de ouders).
Dit vermoeden kan worden weerlegd, onder meer door aan te tonen dat de kinderen de blote eigendom met eigen middelen hebben aangekocht of met gelden die hen voorafgaand rechtsgeldig werden geschonken.
Het is bijgevolg essentieel dat de kopers van het vruchtgebruik (veelal de kinderen) kunnen aantonen dat zij vóór de betaling van hun aandeel in de aankoopprijs over voldoende eigen of geschonken middelen beschikten én dat deze middelen daadwerkelijk voor de aankoop werden aangewend. De bewijzen hiervan (schenkingsdocumenten, bankuittreksels en betalingsbewijzen) moeten zorgvuldig worden bewaard, aangezien Vlabel deze ook vele jaren later, bij het overlijden van de vruchtgebruiker, kan opvragen (zie ook Vlabel-standpunt nr. 20067).
Voor een uitgebreidere bespreking van het wettelijk vermoeden van bedekte bevoordeling en het vereiste tegenbewijs verwijzen wij naar ons eerdere artikel over de gesplitste aankoop als techniek van successieplanning.
Een gesplitste aankoop kan een interessante techniek van familiale vermogensplanning zijn, maar vereist een zorgvuldige fiscale voorbereiding.
Vooral de financiering van de blote eigendom, de gewijzigde voorwaarden inzake registratiebelasting en de mogelijke gevolgen voor toekomstige vastgoedaankopen (en -projecten) verdienen bijzondere aandacht.
Een voorafgaande fiscale beoordeling kan vermijden dat de beoogde successieplanning uiteindelijk leidt tot een onverwachte belastingheffing.