De zorgvolmacht – belangrijke wijziging op til!

Intussen is de zorgvolmacht geen nobele onbekende meer.

Tot 1 januari 2014 bestond enkel het bewind als beschermingsmaatregel bij wilsonbekwaamheid. Hierbij stelt de vrederechter een bewindvoerder aan om het beheer waar te nemen wanneer u dat zelf niet meer zou kunnen. Deze functioneert binnen een vrij strikt wettelijk kader en onder de controle van het vredegerecht.

De zorgvolmacht vulde een twaalftal jaar terug een grote lacune in: mensen bepalen immers graag zelf wie ze aanduiden om hun te vertegenwoordigen in geval van latere wilsonbekwaamheid. Oorspronkelijk was de zorgvolmacht uitsluitend mogelijk voor verrichtingen met betrekking tot het vermogen van de lastgever, gaande van heel eenvoudige tot zeer ingrijpende handelingen. Sinds 1 maart 2019 is dit ook mogelijk voor sommige aspecten m.b.t. de persoon.

Tot nog toe heeft u als wilsbekwame meerderjarige de volledige vrije keuze van lasthebber, maar dat blijft niet zo. De Wet van 8 november 2023 die uitgesteld in werking zal treden op 1 september 2027 maakt een onderscheid tussen familiale en professionele bewindvoerders.

Vertrouwen is cruciaal

Laat u een zorgvolmacht opmaken, dan bepaalt u inderdaad zelf wie u aanwijst als uw lasthebber(s).  Vandaar dat men het ook vaak heeft over de ‘buitengerechtelijke’ bescherming: de rechtbank komt niet tussen bij de aanstelling van de lasthebber(s).

De keuze van de lasthebber is uiteraard een kwestie van vertrouwen en meestal zal dit de partner zijn, de kinderen, familieleden of een goeie vriend/vriendin. Soms is dit een zakelijke partner, een adviseur of advocaat. Er kunnen ook meerdere lasthebbers worden aangeduid voor onderscheiden categorieën van handelingen, of als opvolgend lasthebber of om op te treden in geval van een mogelijke tegenstrijdigheid van belangen bvb. wanneer het enige kind lasthebber is en aan zichzelf zou moeten kunnen schenken als vertegenwoordiger van zijn wilsonbekwame ouder.

Tot nog toe heeft u als wilsbekwame meerderjarige de volledige vrije keuze van lasthebber, maar dat blijft niet zo. De Wet van 8 november 2023 die uitgesteld in werking zal treden op 1 september 2027 onderscheidt familiale en professionele bewindvoerders. Hoewel deze wet voornamelijk de gerechtelijk aangestelde bewindvoerders beoogt, is deze ook toepasselijk op de lasthebber(s) aangeduid in een zorgvolmacht.

Familiale bewindvoerders kunnen zijn: ouders, echtgenoot, wettelijk samenwonende partner, volwassen kinderen, leden van het feitelijk gezin of naaste familieleden van de lastgever. Ook personen met een nauwe persoonlijke band met de lastgever of deze die instaan voor de dagelijkse zorg worden bedoeld. Voor hen verandert er niets.

Ieder ander aangesteld persoon wordt als een professionele bewindvoerder aangemerkt en aan deze personen legt de wet in de nabije toekomst bijkomende verplichtingen op. Zij dienen ingeschreven te zijn in een nationaal register, een geïnformatiseerde databank beheerd door de FOD Justitie, en die inschrijving zal om de twee jaar hernieuwd moeten worden. Professionele bewindvoerders moeten ook bepaalde opleidingen volgen.

De voorwaarden voor opname in het register zijn de volgende

• Volgen van een erkende vorming (theoretische en praktisch) over: juridische aspecten, dagelijkse beheer van de bewindvoering, medische stoornissen, communicatie en deontologie
• Verklaring nopens het volgen van de deontologische codes (en naleven)
• Voorleggen garanties van bekwaamheid, onafhankelijkheid en onpartijdigheid

Over voldoende materiële en financiële draagkracht beschikken. Volgens de toelichting van de minister in de commissie wil dit zeggen dat men een professionele verzekering moet hebben

• Gedurende de laatste tien jaren niet het voorwerp zijn geweest van een tuchtsanctie die onverenigbaar is met de uitoefening van de functie van professionele bewindvoerder
• Geen veroordeling tot criminele of correctionele straf (er bestaan uitzonderingen)

De professionele bewindvoerder moet worden opgenomen in nationaal register vanaf de door de Koning bepaalde datum en uiterlijk op 1 juli 2028.

Voor een verlenging met steeds 2 jaar moet een aanvraag worden gedaan waarbij wordt aangetoond dat een erkende permanente vorming van 8u tijdens de twee afgelopen jaren is gevolgd en dat men is blijven voldoen aan de hiervoor gestelde voorwaarden.

Rechtspersonen mogen geen bewindvoerders zijn, met uitzondering van een private stichting die zich uitsluitend inzet voor de beschermde persoon of een stichting van openbaar nut die voor de te beschermen personen over een statutair ingesteld comité belast met het opnemen van bewindvoeringen beschikt.

Het is dus van belang om hiermee rekening te houden bij het opstellen van een nieuwe zorgvolmacht of de bestaande zorgvolmacht daarop proactief na te zien.

Is de lasthebber een familielid dan blijft alles op dit vlak hetzelfde.

Is het geen familielid dan is toch te bekijken of er sprake is van een nauwe band met de lastgever.

Is er een derde aangesteld dan zal die persoon aan de nieuwe vereisten moeten voldoen zoniet zal hij/zij niet kunnen optreden wanneer het nodig wordt.

Die nauwe band wordt niet in de Wet gedefinieerd. Het is van belang om deze band in de zorgvolmacht toe te lichten bvb. je jeugdvriend(in) met wie je sindsdien regelmatig contact onderhoudt, je buur sinds jaar en dag die zorgtaken op zich neemt, diegene die je vermogen al jaar en dag mee opvolgt en je adviseert ….

Dus de keuze van de persoon/personen die je aanduidt als lasthebber krijgt een meer afgelijnd wettelijk kader.

De rechtshandelingen die je kan delegeren blijven even ruim:

vermogensrechtelijk

• daden van beheer zoals innen van huur, pensioen, beheer van beleggingen, belastingzaken enz…
• daden van beschikking: vervreemden onder bezwarende titel, doen of aanvaarden van schenkingen/legaten ontvangen, een huwelijkscontract wijzigen, omzetten van vruchtgebruik van de lastgever….

Voor de meer courante beheersverrichtingen volstaan algemene bewoordingen in de zorgvolmacht.  Maar sommige, veelal zwaarwichtige, handelingen zijn enkel mogelijk mits zij uitdrukkelijk in een zorgvolmacht worden toegestaan.

persoonsrechtelijk

• verstrekken van noodzakelijke zorg bij ziekte of ongeval, aanpassen van de woning aan zorgbehoeften, keuze van woon- of verblijfplaats (rusthuis, …), toegang tot het patiëntendossier, vertegenwoordiging in rechte enz.. Bespreek dat met uw naasten of vertrouwenspersoon zodat zij uw overwegingen kunnen begrijpen.
• Niet een wilsverklaring inzake euthanasie.

De vorm kan onderhands of notarieel zijn en moet vermelden dat de volmacht geldig blijft in geval de lastgever later wilsonbekwaam zou worden. Voor bepaalde handelingen is evenwel een notariële zorgvolmacht noodzakelijk zoals o.m. voor het opmaken van een huwelijks- of samenlevingscontract, het doen of aanvaarden van schenkingen.

De zorgvolmacht moet steeds binnen de 15 dagen geregistreerd worden in het Centraal register der lastgevingen (CRL) dat enkel toegankelijk is voor de lastgever, notarissen, vredegerechten en de procureur des Konings. Hij is op ieder moment herroepbaar.

Ook op tijd zijn is cruciaal

Wilsonbekwaamheid wordt nogal snel met ouderdomsgerelateerde ziektes zoals dementie geassocieerd.  Misschien logisch, maar niet volledig terecht.  Alternatieve scenario’s zijn denkbaar, zo bijvoorbeeld:

• mijnheer S. heeft een zwaar ski-ongeval, en wordt jarenlang in een diepe kunstmatige coma gehouden: zonder zorgvolmacht blijft enkele de rechterlijke weg (bewind) over als bescherming;
• mevrouw J. heeft een hersenbloeding, en houdt er blijvende verlamming aan over, waardoor zij niet langer in staat is om haar wil te uiten: zonder zorgvolmacht blijft ook voor haar de bewindvoering over als enige oplossing.

Belangrijk is dat een zorgvolmacht enkel kan opgemaakt worden door wie nog wilsbekwaam is: voor wie niet meer wilsbekwaam is, is de zorgvolmacht dus geen optie meer.  Het is dan ook zaak om er op tijd bij te zijn.

Ook het belang van een zorgvolmacht als onderdeel van successieplanning mag niet onderschat worden (wij behandelden dit in het nieuwsbericht goede voornemens voor 2026)

DVDTAXLAW beantwoordt al uw vragen over de zorgvolmacht en kan u bijstaan bij het opstellen ervan. DVDTAXLAW beschikt over een ruime en erkende ervaring inzake successieplanning.